PODSUMOWANIE I WNIOSKI KOŃCOWE

        “(...)sfora psów mnie opada,

osacza mnie zgraja złoczyńców.

(...)oni się wpatrują, sycą mym widokiem(...)”– rozpaczliwe wołanie i skarga autora psalmu, głośnym echem powraca w świecie przełomu XX i XXI wieku. Przypomina się więc, że prawa ludzkie wynikające z pracy mieszczą się w szerszym kontekście podstawowych praw osoby zaś prawidłowa z punktu widzenia etycznego polityka pracy jest wtedy, gdy respektowane są obiektywne prawa człowieka pracy. Pracując człowiek ma ubogacać się i wzrastać , nie zaś – “(...) degradować się przez pracę tracąc nie tylko siły fizyczne (co do pewnego stopnia jest nieuniknione), ale nade wszystko właściwą sobie godność i podmiotowość”.

        Grupa robocza do spraw mobbingu i nękania psychicznego przy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), stwierdzając wzrost liczby przypadków nękania psychicznego w miejscu pracy, wskazuje na konieczność wprowadzenia zmian w polityce personalnej, które umożliwią zapobieganie i przeciwdziałanie “ nadużywania autorytetu i psychicznym nadużyciom znanym jako mobbing”.

Parlament Europejski wystąpił do Komisji Europejskiej z inicjatywą ustawodawczą, aby osoby dotknięte problemem mobbingu mogły dochodzić swoich praw na drodze sądowej. Prawo antymobbingowe zacznie więc zapewne niedługo obowiązywać we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Ustawy antymobbingowe obowiązują obecnie w Szwecji.

W wytycznych Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej z marca 2002 roku, czytamy: ”Zobowiązuje się komisję(do spraw mobbingu w miejscu pracy- przyp. autora) aby przedłożyła do marca 2002 roku szczegółową analizę mobbingu w miejscach pracy w poszczególnych krajach członkowskich, a następnie, najpóźniej do września 2002 roku, na podstawie uzyskanych danych przedstawiła program działań przeciwko mobbingowi w miejscach pracy. Program powinien posiadać ramy czasowe”.

        Mówiąc o szykanowaniu i terrorze psychicznym w miejscu pracy pamiętać należy, że nie każdy przypadek krytykowania, czy okazywania niechęci czy dezaprobaty dla poczynań podwładnego albo kolegi z pracy jest mobbingiem. Stworzenie prawa antymobbingowego nie powinno stanowić furtki do możliwości nadużyć dla osób, którym po prostu nie chce się pracować albo dla związków zawodowych. Komisja Unii Europejskiej do spraw przeciwdziałania mobbingowi w miejscu pracy przestrzega, że jednym z wyjątkowo groźnych działań mobbingowych jest fałszywe obwinianie o stosowanie terroru psychicznego. Stąd potrzebne są terminy pozwalające jednoznacznie opisać zjawisko mobbingu. Terminom “szykanowanie”, “nękanie” brak jest takiej precyzji. Ze względu na różnice kulturowe oraz różne systemy prawne krajów członkowskich, wymieniona wyżej komisja Unii Europejskiej poleciła aby dla każdego z krajów członkowskich ustalić właściwy dla niego sposób zapobiegania i zwalczania mobbingu, zapewniając stałą wymianę doświadczeń między poszczególnymi krajami.

        Osoba szykanowana w procesie mobbingu ma obecnie przed sobą jedynie dwa wyjścia- obronić własną godność i cześć za cenę utraty miejsca pracy i zajmowanego stanowiska lub pozostać na miejscu pracy tracąc własną godność, płacąc za to cenę własnego zdrowia fizycznego i psychicznego a często także narażając na zaburzenia relacji w środowisku własnej rodziny.

Z powodu trudności na rynku pracy zmiana miejsca pracy jest bardzo trudna a dla osób po 45 roku życia wręcz niemożliwa. Pracownik w zakładzie pracy korzysta często z możliwości pożyczek, bierze kredyt w banku. Uzależnia go to od pracodawcy i niewielu poszkodowanych decyduje się w takiej sytuacji na zrujnowanie swojej sytuacji społecznej i finansowej wybierając bezrobocie. Świadomość tych realiów daje przełożonemu poczucie absolutnej władzy nad pracownikiem a w przypadku systemów zarządzania zezwalających na to, świadomość całkowitej bezkarności.

Liczne organizacje antymobbingowe w Niemczech służą radą i pomocą osobom poszkodowanym przez mobbing. Lekarze, poddani przemocy psychicznej w miejscu pracy, mogą uzyskać pomoc i radę u specjalistów zatrudnionych w Izbach Lekarskich. Stowarzyszenia antymobbingowe powstają także w Polsce.

Lekarze powinni mieć możliwość uzyskania pomocy w Izbach Lekarskich. Celowym wydaje się zaznajomienie z problemem mobbingu naczelnego i okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej oraz stworzenie poradni antymobbingowych przy Okręgowych Izbach Lekarskich.

Większość spraw rozpatrywanych przez rzeczników odpowiedzialności zawodowej dotyczy relacji pacjent-lekarz.Dostrzeżenie problemu mobbingu w zakładach opieki zdrowotnej może sprawić, że znaczącą częścią spraw rozpatrywanych przez okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej a w następnej kolejności przez sądy lekarskie, będą sprawy dotyczące przemocy psychicznej w miejscu pracy.

        Poza zwalczaniem patologii już istniejących, należy zwrócić uwagę na zapobieganie mobbingowi. Od współczesnych organizacji wymaga się, aby były organizacjami samouczącymi. Zarządzający powinien wymagać nieustannego kształcenia od swoich pracowników, umożliwiać im zdobywanie wiedzy.Ale i sam menadżer, kierujący ludźmi musi czerpać wiedzę z nauk społecznych i “stale pogłębiać swoją znajomość z zakresu nauk o zarządzaniu, psychologii i socjotechniki, mając na uwadze dobro przedsiębiorstwa ale i swoich pracowników”.Zdolność do kooperacji, umiejętność skutecznego komunikowania się w społeczności określonej organizacji oraz twórcze reagowanie na zmiany wymaga od liderów przygotowania i ciągłego kształcenia.

Zadaniem kierownictwa zakładu pracy, jest wybranie takiego sposobu zarządzania, który stworzy dobry klimat w miejscu pracy i sprawi, że pracownicy, zarządzani według klarownych i jasnych reguł, chronieni przed próbami nadużycia władzy i mobbingiem, będą z pracy zadowoleni.